THAY LỜI KẾT.
CÁC NẾN VĂN MINH CỦA NHÂN LOẠI. Bốn nền văn minh đầu tiên của nhân loại một ở Tây Á nơi bây giờ là Iraq, hai ở Bắc Phi nơi bây giờ là Ai Cập, ba ở Nam Á nơi bây giờ là Pakistan, và bốn ở Đông Á, nơi bây giờ là Trung Quốc. Trong khi bốn nền văn minh này phát triển thì các phần đất còn lại của thế giới có một chút tiến hoá, nhưng đạt tới một nền văn minh thì phải mất hàng nghìn năm sau. Văn minh châu Âu, tuy “sinh sau đẻ muộn” nhưng nhờ phát minh, sáng tạo khoa học và biết sách ứng dụng khoa học vào hoạt động kinh tế, vào quản lý xã hội, mà nền văn minh này vượt trội so với các nền văn minh đàn anh. Trong khi nền văn minh châu Âu không ngừng phát triển thì tại châu Á và châu Phi lại luôn đề cao các đặc trưng truyền thống.
Bản đồ chính trị thế giới năm 1900 ghi nhận lục địa châu Âu có 18 quốc gia độc lập. 8 trong số 18 quốc gia này là Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Hòa Lan, Anh, Pháp Ðức, Ý và Bỉ từ năm 1500 đến năm 1900 đã đi xâm lược và chiếm cứ 5 lục địa còn lại của thế giới. Họ chiếm toàn bộ Bắc Mỹ, Nam Mỹ và châu Úc kể cả New Zealand rồi đưa người châu Âu đến định cư vĩnh viễn ở ba lục địa này. Họ thi hành chính sách nhất quán của người da trắng là, tiêu diệt dần dần cư dân chủ nhân trên các lục địa ấy. Đối với châu Á và châu Phi, nơi có nhiều cư dân thì họ thiết lập chế độ cai trị thuộc địa, bằng cách cử người da trắng đến nắm hết chức vụ chủ chốt và điều hành chính quyền. Cần thiết lắm thì họ duy trì ngôi vua của người bản xứ để làm bù nhìn, không có chút quyền hành.
Tại châu Âu, các nước Nga, Đức, Liên minh Hung-Áo và đế quốc Ottoman còn lấn chiếm đất đai của các nước láng giềng. Các nhà nghiên cứu cho rằng, có 4 nguyên nhân đưa đến chiến tranh thế giới lần thứ nhất là: (1) Các thế lực châu Âu tranh giành thuộc địa ở hải ngoại; (2) Sự cạnh tranh kinh tế và thị trường trong các quốc gia châu Âu; (3) Các liên minh quân sự mờ ám trong nội bộ châu Âu, và (4) Sự mong muốn có được một quốc gia độc lập của người Âu châu trong chính phần đất họ đang sống.
HAI CUỘC CHIẾN TRANH THẾ GIỚI. (1) Chiến tranh thế giới lần thứ nhất bắt đầu năm 1914. Phe đồng minh gồm Anh, Pháp, Nga và Ý đánh nhau với trung tâm quyền lực gồm Đức, Liên minh Hung-Áo và đế quốc Ottoman. Đây là một cuộc chiến ở mức độ các trận đánh lớn hơn bất cứ các trận đánh nào trong các cuộc chiến tranh trước đó. Hoa Kỳ gia nhập vào phe đồng minh năm 1917. Tháng 10 theo lịch Nga - tháng 11 theo lịch Tây cùng năm này, một cuộc bạo loạn chính trị ở Nga thành công và lập ra chế độ độc tài Cộng Sản ở quốc gia này. Cuối năm 1917, Nga rút ra khỏi cuộc chiến. Chiến tranh thế giới lần thứ nhất kết thúc năm 1918, với sự chiến thắng của phe đồng minh. Đồng minh ký hiệp ước Versellers năm 1919 với Đức và nhiều hiệp ước riêng với các nước trong phe trung tâm quyền lực bại trận. Liên minh Hung-Áo và đế quốc Ottoman bị xóa sổ.
Các quốc gia mới như Ba lan, Phần lan, Estonia, Latvia và Lithuania ra đời trên phần đất của nước Nga và nước Đức. Các quốc gia Czechoslovakia, Austria, Hungary được thành lập trên phần đất của liên minh Hung-Áo cũ. Yugoslavia tân lập bằng cách thêm vào nước Serbia, nhiều phần đất rộng lớn của liên minh Hung-Áo. Bulgaria, Montenegro, Rumania, Hy lạp và Ý Đại Lợi mở rộng diện tích trên phần đất của đế quốc Ottoman. Mười triệu đàn ông, đàn bà và trẻ em bị giết. Số người bị thương, bị giam cầm và bị mất tích nhiều gấp bốn lần. Nhiều thành phố bị hủy diệt, kinh tế hoàn toàn bị ngưng trệ. Để không lập lại tác hại bởi chiến tranh, các quốc gia thắng trận gồm Anh, Pháp, Ý, Nhật và Hoa Kỳ, thành lập Hội Quốc Liên năm 1919, với mục đích duy trì hòa bình thế giới và chống lại các cuộc xâm lăng từ bên ngoài. Do có sự bất đồng giữa các quốc gia thành viên chính, làm vô hiệu hóa tổ chức quốc tế này.
(2) Và, thế là chiến tranh thế giới lần thứ hai lại nổ ra, cũng bắt đầu từ châu Âu. Năm 1938, Đức chiếm Áo và một phần Czechoslovakia. Tháng 3 năm 1939, họ đánh chiếm phần còn lại của nước này. Tháng 9 năm 1939, Đức lại đánh chiếm Ba Lan và thế là chiến tranh thế giới thứ hai bắt đầu. Trong chiến tranh Ðức, Ý, Nhật và một số nước gọi là phe trục đánh phe đồng minh gồm Anh, Pháp, Canada, Liên bang Xô Viết, Trung Quốc và một số quốc gia khác. Năm 1941, Nhật Bản tấn công căn cứ quân sự Mỹ tại Trân Châu Cảng ở Hawaii đẩy Hoa Kỳ tham gia phe đồng minh. Nhật Bản còn đánh chiếm các quần đảo Philippine, Indonesia, Malaysia, Singapore, Hong Kong, Việt Nam, Laos và Cambodia, là các thuộc địa của Mỹ, Hòa Lan, Anh và Pháp.
Chiến tranh thế giới lần thứ II kết thúc tại châu Âu tháng 5 năm 1945, khi quân đội Đức đầu hàng đồng minh. Nhưng tại châu Á, chiến tranh vẫn tiếp diễn cho đến tháng 8 năm 1945, khi Mỹ sử dụng hai quả bom nguyên tử ném xuống hai thành phố Hiroshima và Nagasaki, thì ngày 14 tháng 8 năm 1945, Nhật mới ký các điều khoản đầu hàng Đồng minh vô điều kiện. Cái giá của đệ nhị thế chiến phải trả là quá lớn lao về cả nhân mạng lẫn tiền bạc. Chỉ riêng số người thiệt mạng của Liên Xô (phe đồng minh) và Đức Quốc (phe trục) cũng đã trên 10 triệu người. Người dân châu Âu chịu nhiều tan thương hơn nhiều lần so với đệ nhất thế chiến. Tình trạng đổ nát không chỉ ở thành thị mà cả ở các vùng thôn quê nơi lâm chiến bị san bằng không còn dấu vết của công trình kiến trúc.
Hậu quả của cuộc chiến về mặt chính trị càng lớn lao hơn. Đức Quốc từng là quốc gia mạnh nhất ở châu Âu bị chiếm đóng bởi quân đội Đồng minh: Liên Sô, Hoa Kỳ, Anh, và Pháp. Các quốc gia mạnh nhất châu Âu trở thành quá yếu không còn đủ sức cai trị thuộc địa. Hoa Kỳ và Liên Xô nổi lên từ chiến tranh như hai thế lực lãnh đạo thế giới: thế giới Cộng Sản, và thế giới không Cộng Sản. Nhờ sự vận động của Liên Hiệp Quốc, tổ chức quốc tế mới thành lập sau thếchiến lần thứ hai thay thế Hội Quốc Liên, hai thế lực mạnh nhất thế giới này mặc dù kình địch nhau dưới các danh nghĩa ‘thế giới Cộng Sản’ và ‘thế giới không Cộng Sản’, chiến tranh thế giới lần III vẫn không nổ ra. Thay vào đó, họ tiến hành một cuộc “chiến tranh lạnh” Liên xô-Hoa Kỳ kéo dài tới bốn thập niên, từ cuối thập niên 1940 đến cuối thập niên 1980.
CỘNG SẢN, CHỐNG CỘNG SẢN VÀ CHIẾN TRANH LẠNH. (1) Cuộc vận động của chủ nghĩa Cộng Sản thành công ở Nga năm 1917, phát triển mạnh tại Đông Âu sau chiến tranh thế giới lần thứ II. Đức Quốc bị chia đôi, chính quyền do dân bầu ở Tây Đức và chính quyền độc tài Cộng Sản cai trị ở Đông Đức. Tại Đông Á, chính quyền Cộng Sản lập ra ở Việt Nam năm 1945. ở Bắc Hàn năm 1948 và ở Trung Quốc năm 1949. Cộng Sản hoạt động ráo riết với ý đồ chiếm chính quyền nhiều nơi ở Đông Nam Á, Trung, Nam Mỹ và Bắc, Trung Phi, nhưng họ không thành công. (2) Cuộc vận động chống chủ nghĩa Cộng Sản. Lo sợ trước sự bành trướng của Cộng Sản, Hoa Kỳ và các nước đồng minh phương Tây bắt đầu đề ra các sự trợ giúp kinh tế và quân sự cho các quốc gia không Cộng Sản và cam kết sẽ trợ giúp cho bất cứ quốc gia nào có sự đe dọa của Cộng Sản. (3) Chiến trạnh Lạnh. Vận động Cộng sản, và Vận động chống Cộng sản trở thành Chiến trạnh Lạnh diễn ra trên khắp thế giới và hệ luỵ lâu dài tại Việt Nam.
CHẤM DỨT CHIẾN TRANH LẠNH VÀ THÀNH TRÌ CỘNG SẢN SỤP ĐỔ. Năm 1987, Tổng thống Liên xô Mikhail Gorbachev và Tổng thống Hoa Kỳ Ronald Reagan ký hiệp ước phá hủy nhiều tên lửa mang đầu đạn hạt nhân của Hoa Kỳ và Liên xô. Gorbachev còn thực hiện tại Liên xô và cổ vủ các quốc gia Cộng Sản Đông Âu các thay đổi về kinh tế và chính trị. Và kết quả là chính quyền không Cộng Sản thay thế hầu hết chính quyền Cộng Sản ở Đông Âu. Đông Đức và Tây Đức thống nhất dưới một chính quyền duy nhất không Cộng Sản. Nhiều người tin rằng các sự kiện này là điểm mốc chấm dứt chiến tranh lạnh của thế giới. Tháng 7 năm 1991, Tổng thống Gorbachev và lãnh đạo 15 Cộng hòa trong Liên bang Xô viết thỏa thuận ký hiệp ước theo đó Liên bang Xô viết sẽ trao cho các Cộng hòa nhiều quyền tự trị hơn.
Theo kế hoạch thì 5 trong 15 Cộng hòa này sẽ ký hiệp ước vào ngày 20 tháng 9. Nhưng vào ngày 19 tháng 9, các viên chức bảo thủ trong bộ chính trị Ðảng Cộng Sản Liên Xô thực hiện một cuộc đảo chánh. Họ giam giữ Gorbachev và gia đình tại nhà nghĩ mát của ông ta. Tổng thống Cộng hòa Liên bang Nga, Boris Yeltsin, một lãnh tụ đối lập nổi tiếng chống lại cuộc đảo chánh, và đảo chánh thất bại ngày 21 tháng 9. Sau đảo chánh, Gorbachev vẫn còn ở chức vụ Tổng thống Liên xô, nhưng từ chức Tổng bí thư và giải tán Đảng Cộng sản Liên xô. Ngày 25 tháng 12 năm 1991, Gorbachev từ chức Tổng thống và chính quyền Cộng Sản của Liên bang Xô Viết cũng chấm dứt sự tồn tại.
TÌNH CẢNH CỦA CHÂU Á VÀ CHÂU PHI. (1)Tại châu Á, nơi chịu sự cai trị thuộc địa của châu Âu mặc dù họ không ngừng đấu tranh chống lại sự cai trị đó, mãi đến sau đệ nhất thế chiến mới có 5 quốc gia được trả độc lập là Yemen (1919), Mông cổ (1924), Saudi Arabia (1926), Iraq (1932), Lebanon (1943). Cuối thập niên 1940 sau đệ nhị thế chiến, có thêm 13 quốc gia là Miến Điện, Ấn Độ, Indonesia, Israel, Jordan, Bắc Triều Tiên, Nam Triều Tiên, Lào, Pakistan, Philippines, Srilanka, Syria và Đài Loan được độc lập. Trong thập niên 1950 có 2 quốc gia là Việt Nam và Cambodia. Thập niên 1960 có 5 nước Cyprus, Kuwait,Malaysia, Maldives và Singapore. Thập niên 1970 có Bahrain, Bangladesh, Qatar và United Arab Emirate (5 nước). Thập niên 1980 có Brunei. Và, thập niên 1990 khi Liên bang Xô Viết Cộng Sản tan rả, thì có 9 quốc gia độc lập là Armenia, Azerbaijan, Georgia, Kazakhstan, Kyrgyztan, Russia, Tajikistan, Turkmenistan và Uzbekistan .
(2) Tại châu Phi có vẽ bi đát hơn nhiều trước đệ nhị thế chiến chỉ có 3 quốc gia được trả độc lập là Liberia(1847), Egypt (1922) và Cộng Hòa Nam Phi (1931). Sau đệ nhị thế chiến, thập niên 1950 có 6 nước Libya, Sudan, Tunisia, Ghana, Morocco và Guinea. Thập niên 1960 có 33 nước gồm Algeria, Benin,Botswana, Burkina Faso, Burundi, Cameron, Cộng hòa Trung Phi, Chad, Congo, EquatorialGuinea, Gabon, Gambia, Ivory Coast, Kenya, Lesotho, Madagascar, Malawi, Mali, Mauritania, Mauritius, Niger, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, Somalia, Swezealand, Tanzania,Togo, Uganda, Zaire, Zambia, và Zimbabwe. Thập niên 1970 có 8 nước là Angola, Cape Verde,Comoros, Djibouti, Guinea Bissau, Mozambique, Sao Tomé và Seychelles. Và, trong thập niên 1990 có hai quốc gia độc lập là Namibia và Eritrea.
Bối cảnh lịch sử liên quan ở trên làm cho chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội thế giới trong những năm đầu của thế kỷ XXI có sự khác nhau rất lớn, không chỉ giữa các Châu Lục mà còn có sự khác nhau giữa các các quốc gia nữa! Sách LỊCH SỬ TIẾN HOÁ CỦA XÃ HỘI LOÀI NGƯỜI tác giả chỉ khái quát một phần rất nhỏ về thế giới, với mong muốn bạn đọc có thêm thông tin mà THẨU HIỂU VIỆT NAM để có cái nhìn mới tích cực hơn trong THÚC ĐẨY TIẾN HOÁ ĐẤT NƯỚC nhất là trong phát triển kinh tế-xã hội.
Sydney ngày 01 tháng 3 năm 2026
